Search Box

ปีศาจญี่ปุ่นโยไก (妖怪)


เรื่องราวลี้ลับและน่าสะพรึงกลัวที่หาข้อพิสูจน์ไม่ได้ โดยเฉพาะเรื่องวิญญาณและผีนั้น ดูเหมือนว่าไม่ว่าชาติใดหรือยุคสมัยไหน ก็มีเรื่องเล่าขานต่อๆ กันมาเป็นของตนเองแทบทั้งสิ้น ทั้งจากจินตนาการและตำนานความเชื่อไม่เว้นแม้แต่ประเทศญี่ปุ่น ประเทศที่พัฒนาแล้วระดับแถวหน้าของโลก ก็มีเรื่องราวเหนือธรรมชาติมากมายให้ร่ำลือและหวาดกลัวมาจนกระทั่งปัจจุบัน

คนไทยมีเรื่องเล่าและตำนานเกี่ยวกับภูตผีปีศาจและวิญญาณอยู่มากมาย ญี่ปุ่นก็มีปีศาจอยู่เช่นกัน

สิ่งที่เรียกว่า “ปีศาจ” ในความคิดของคนญี่ปุ่นนั้นเป็นเช่นไรกัน ก่อนอื่นมาทำความเข้าใจกับความหมายของปีศาจในความคิดของคนญี่ปุ่นกันก่อน

ปีศาจคือสิ่งลึกลับเหนือธรรมชาติ เป็นสัญลักษณ์ของปรากฏการณ์แปลกประหลาดอันเป็นปริศนาที่เกินความเข้าใจของมนุษย์ และยังเป็นเรื่องนอกเหนือจากชีวิตประจำวันซึ่งอยู่ในคติความเชื่อสืบทอดต่อกันมา อันแสดงออกถึงความสามารถอันน่าพิศวง คำว่า “โยไก” นั้นเกิดจากคำว่า 妖 (อะยะคะฌิ) ที่หมายถึงสิ่งแปลกประหลาด รวมกับคำว่า 物の怪 (โมะโนะโนะเคะ) ที่แปลว่าผีสางนางไม้ วิญญาณของคนเป็นหรือคนตายที่ยังวนเวียนอยู่ นอกจากนั้น ยังมีการกล่าวถึงว่าโยไกเป็นอีกภาคหนึ่งของอะระบุรุคะมิ(荒ぶる神)เทพเจ้าในศาสนาฌินโตของญี่ปุ่นที่โกรธแล้วออกอาละวาดทำร้ายผู้คน และโยะริฌิโระ(依り代)สิ่งที่อะระบุรุคะมิไปสิงสถิตอยู่อีกด้วย


นอกจากปีศาจแล้ว ญี่ปุ่นยังมีผีที่เรียกว่า บะเคะโมะโนะ (化け物) และสัตว์ประหลาดที่เรียกว่าคัยซู (怪獣) อยู่อีกมากมาย ทั้งๆ ที่เป็นประเทศผู้นำด้านเทคโนโลยีของโลก แต่ไม่รู้เพราะเหตุใดจึงมีผีและปีศาจอยู่เต็มไปหมด น่ากลัวจริงๆ.... !

อีกคำหนึ่งที่หมายถึงผีเช่นเดียวกับบะเคะโมะโนะ คือ ยูเร (幽霊) แต่ใช้ในความหมายที่กล่าวถึงผีและวิญญาณของคนที่ตายไปแล้ว ยูเรเป็นวิญญาณที่ออกจากร่างของคนและปรากฏเป็นเงาและรูปร่างของผู้ตาย กล่าวกันว่ายูเรมีจุดประสงค์ในการกลับมายังโลกที่อาศัยอยู่ โดยปรากฏตัวให้ญาติพี่น้องหรือคนที่มีความเกี่ยวข้องเห็นเท่านั้น วิญญาณเหล่านี้มักเป็นวิญญาณที่ตายตั้งแต่ยังไม่ถึงวัยอันควรหรือไม่ก็ตายอย่างผิดธรรมชาติ ซึ่งเชื่อกันว่าวิญญาณไม่สามารถไปสู่สุคติได้ จึงมักปรากฏตัวให้ผู้ใกล้ชิดเห็นเพื่อบอกอะไรบางอย่างนอกจากนี้ คนจำนวนมากยังมีความเชื่อว่าวิญญาณของคนที่ตายไปพร้อมกับความขุ่นข้องหมองใจหรือความเกลียดชัง จะกลับมาในรูปของ อนเรียว (怨霊 วิญญาณพยาบาท) ความดุร้ายและน่าสะพรึงกลัวของวิญญาณเหล่านี้มีแต่เทพเจ้าเท่านั้นที่จะปราบลงได้

ในมัยเอะโดะ ยูเรถูกบรรยายไว้ว่า มีรูปร่างเหมือนคนธรรมดาแต่ไม่มีเท้าทั้งสองข้าง ร่างกายห่อหุ้มด้วยผ้าห่อศพสีขาว ที่เรียกว่า เคียวคะทะบิระ (経帷子) หน้าผากคาดกระดาษสีขาว ฮิตะอิงะมิ (額紙) ผมเผ้ายุ่งเหยิง และแขนเรียวยาวห้อยต่องแต่ง ที่ๆ ยูเรมักปรากฏร่างให้เห็นคือ ป่าช้า สุสาน ใต้ต้นไม้ใกล้ๆ กับสะพานหรือบ่อน้ำ และมักมาพร้อมกับสายลมเย็นอ่อนๆ หรือเห็นเป็นลูกไฟดวงเล็กๆ นอกจากยูเรแล้ว ยังมีผีอีกประเภทหนึ่งที่เป็นที่รู้จักกันดีเช่นกัน เรียกว่า คุบิเระโอะนิ (縊鬼) เป็นผีที่ปรากฏตัวจากแม่น้ำและชักนำให้คนจมน้ำตาย นอกจากนี้ ยังมีความเชื่อว่าสิ่งของสามารถกลายเป็นปีศาจร้ายได้จากการเข้าสิงของวิญญาณ อย่างเช่นปีศาจร่มกระดาษ ซึ่งเป็นเรื่องราวและความเชื่อที่เล่าขานต่อๆ กันมานับร้อยปีแล้ว

เรื่องผีๆ ของญี่ปุ่นพบมากในบันทึก “นิฮน เรียวอิกิ” (日本霊異記) ของศตวรรษที่ 9 และหนังสือ “โทไคโด โยทซึยะไคดัง” (เรื่องเล่าของผีแห่งโทไคโด โยทซึยะ 東海道四谷怪談) เขียนโดยทซึรุยะ นันโบะกุ (鶴屋南北) ที่ 4 เป็นเรื่องที่มีเค้าโครงมาจากเรื่องจริงที่เกิดขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2173 ในเขตโยทซึยะของเมืองเอะโดะ เรื่องนี้กล่าวถึงความทุกข์ทรมานของวิญญาณหญิงสาวที่ชื่อว่าโอะอิวะ ที่ถูกสามีซะมุไรของเธอฆ่าตายเพื่อที่จะได้แต่งงานใหม่ และโบะทัน โดโร (โคมโบตั๋น 牡丹灯籠) ที่แต่งโดยบรมครู ซันยูเท เอ็นโจ (三遊亭円朝) ที่กล่าวถึงหญิงสาวที่ชื่อโอทซึยุ (お露) ที่ตายจากคนรักไปและกลับมาในคืนเทศกาลโอะบงในร่างของหญิงรับใช้ที่ถือโคมโบตั๋น ไม่มีเท้า แต่มีเสียงเดินของรองเท้าเกี๊ยะ เป็นต้น

ข้อมูลอ้างอิงจาก “หนังสือภาพปีศาจญี่ปุ่น นิฮน โนะ โยไก ไดสุกัน” 「日本の妖怪大図鑑」 ของสำนักพิมพ์ งะคุฌูเคงคิว (学習研究社)
ลิขสิทธิ์บทความ-ภาพ จากบริษัท คักเก็น ประเทศญี่ปุ่น ตีพิมพ์ในนิตยสารเจแปน เวิลด์ นะอะนิ ฉบับเดือนเมษายน 2551